HET BEELD: boven het Meer, onder de Donder. Het Meer leidt, de Donder volgt. Van de acht trigrammen is het Meer het delicaatste. Het representeert spiegeling, reflectie en humor, en speelt binnen de familie de rol van de jongste dochter. De donder daarentegen vertegenwoordigt pure kracht. Eén donderslag bij heldere hemel is het toonbeeld van initiatief en ontwaken. In de familie neemt de Donder de plaats in van de oudste zoon.
In dit hexagram is de Donder ondergeschikt aan het Meer. Het Meer leidt en de Donder volgt. Daar laat die volwassen mannelijke viriliteit zich zomaar bij de hand nemen en meevoeren! Een oudere man volgt een jongere vrouw. Kracht volgt fijngevoeligheid. Een groot land voegt zich naar een klein land. Macht luistert naar kwetsbaarheid. De leiding is voor de spiegelende kracht van het Meer en de onvermoede kracht van water.
Under heaven nothing is more soft and yielding than water.
Yet for attacking the solid and strong, nothing is better;
It has no equal.
The weak can overcome the strong;
The supple can overcome the stiff.
Under heaven everyone knows this,
Yet no one puts it into practice.
Tao TehChing 78 - vertaling Gia Fu Feng
Meer over Donder. Eerst de fijngevoeligheid, eerst het sensitieve, pas daarna met kracht vooruit. Zo ziet het ideaal van volgen eruit. Het volgen, zoals je dat om je heen tegenkomt, verschijnt in vele andere gedaantes, niet zelden onherkenbaar. Want wàt zal je om te volgen? De leraar, de leider, de algemene opinie, het samenzweringsverhaal, de moraliteit, de anarchie, de verwachtingen van anderen? Je wordt geacht om talloze verkeersregels, leefregels en schrijfregels op te volgen. In koken volg je braaf de receptuur van het kookboek. In de muziek de regels vol noten. Je krijgt goedbedoelde en tegenstrijdige aanwijzingen, er zijn geboden en verboden, verordeningen en conventies, en er zijn pijlen. Heel veel en overal pijlen, die je een bepaalde richting uit willen sturen. Pijlen die je dient te volgen.
Charlie, onze kleine beagle, heeft niets met pijlen. Ze volgt niets en niemand, behalve haar eigen neus. Wie van ons durft de ogen te sluiten en volkomen te vertrouwen op zijn neus? Wie laat de vrije intuïtie leiden?
Wat als de Donder het voortouw neemt en het Meer bedeesd moet volgen? Wat als het kwetsbare haar stem verliest? Dan zucht de minderheid onder de wil van de meerderheid. Dan verliest het spel het van de regels. Donder boven en Meer onder. Volgen verandert dan in volgzaam In een symbolisch uitgehuwelijkt worden en ondergeschikt zijn.
Je denkt je hart te volgen en kerft de naam van je geliefde in de bast van een boom. Vele jaren later - de verliefdheid is sinds lang uitgedoofd en vergeten - en het hartje met pijlen is wat uitgedijd, is met de boom in de breedte meegegroeid. Toch bevindt het zich nog steeds op dezelfde hoogte als toen. De boom groeide naar het licht, en liet de uiting van verliefdheid waar deze was.
In plaats van je te verliezen in verliefdheid, kun je ook je hart volgen. Goed luisteren naar wat het hart fluistert - of schreeuwt - en daar gevolg aan geven. En ook als je al wat ouder bent: het is nooit te laat om terug te gaan naar kinderdromen - het fijnste spel, het mooiste boek, een onbeantwoorde vraag vol fascinatie - en die alsnog achterna te gaan.
Wie kan de moed opbrengen om stil te zijn, te luisteren naar de droom van weleer en daaraan gevolg te geven? Veel makkelijker is het hersenloos volgen van wat er op je mobiel verschijnt - sociale media mening en influencer smaak. Ze leiden je naar het beste en het lekkerste en triggeren je fomo. Vroeg of laat creëert dat TikTok-rijen, voor winkels met de beste traditionele wafels van Amsterdam - peperduur en lokaal volslagen onbekend.
Op hoogtij dagen zie je serieuze filevorming op de flanken van de Mount Everest als men elkaar als loopeenden volgt om het volgende item op de bulletlijst af te vinken.
Ja, hoor ik je denken, nogal wiedes, naar de top van de Mount Everest loopt maar één smal paadje, dus daarom staan al die zondagsklimmers achter elkaar in de file. Neem de proef op de som en rust een diverse groep toeristen uit met een gps-zendertje - als waren het trekvogels in het onderzoekstraject. Laat ze los in het centrum van Amsterdam en geef ze de vrijheid om te gaan en staan waar ze willen. Ondanks de gegeven vrijheid blijven ze netjes op de gebaande toeristenpaden.
De mens als mier. Die ene mier volgt de geur, het feromoon, van zijn voorganger. En daar volgen ze elkaar in lange rijen. Soms ook in cirkels, en daaruit is het moeilijk te ontsnappen. Een mierenkring of - dramatischer klinkend - ‘ant death spiral’ ontstaat wanneer een groep mieren het volk kwijtraakt en al zoekend het eigen spoor probeert terug te vinden. Spoorzoekers die cirkelend hun eigen sporen volgen. De meeste mieren in de cirkelprocessie sterven van uitputting. De afgepeigerde en aan de bezwering van de cirkel ontsnapte toeristen kunnen recupereren in een coffeeshop.
Is de mierenkring een evolutionair foutje? De gebaande paden van de toerist lijken gespeend van iedere Darwiniaanse grond. Gemakkelijk is het wel, de eendenpas. Je hoeft niet na te denken, en je kunt aan het eind van de rit meepraten over hoe leuk en lekker het allemaal was.
Whenever you find yourself on the side of the majority, it is time to pause and reflect. Mark Twain
Echt gevaarlijk wordt het als de massa’s blind achter de menner en achter de vlag aan gaan.
En wat doe je als volger als het grote lichtende voorbeeld opeens opstapt?
Niet zelden mondt het volgen van een hersenschim uit in drama, een situatie van bederf, een toestand waar iets gerepareerd moet worden, lees Hoofdstuk 18 - Bederf.
De volgers van de youtuber, volgelingen van de guru, navolgers van de meester, de opvolger in het familiebedrijf, de achtervolgers van de kopgroep, het opvolgen van de goede raad, de gevolgen van de daad, het vervolgen van de tocht, kun je me nog volgen?
En zijn daar nog de cultuurvolgers, zoals brandnetel en weegbree. Overal waar de mens zich vertoont, de aarde omwoelt en vertrapt, pist en zijn rotzooi dumpt, vind je hen terug. Noord-Amerikaanse indianen noemden weegbree ‘de voetstap van de blanke’.
En dan de planten die de wereldbevolking voeden, zoals mais. Ook die volgde onze voetstappen. Oorspronkelijk alleen woonachtig in Amerika, nu vind je mais werkelijk overal terug. Ze maakte zichzelf onweerstaanbaar lekker en spande daarmee de mens voor haar karretje en liet zich over de hele aarde verspreiden. Als immobiele plant leende ze onze benen en mobiliteit: ze volgde door te leiden.
Planten volgen en leiden niet alleen de mens, ze volgen ook elkaar. Er bestaat een natuurlijke opeenvolging van plantensoorten door de tijd heen. Wanneer de grond kaal en onbeschut is, zijn het de pioniers onder de planten die zich er vestigen. Ze weerstaan de onvriendelijke omgeving en bedekken de naakte aarde met hun lichaam. De pioniers weten dat het leven kort kan zijn. Ze bloeien daarom uitbundig, produceren snel en veel zaadjes en dralen niet om de geweldige aantallen nakomelingen de wereld in te sturen. Voor hen is de kans om te overleven op een net geploegde akker of een verstoord stuk bouwgrond klein. De pioniers vertrouwen daarom op de macht van hun aantal.
Als de pioniers hun werk hebben gedaan, worden ze opgevolgd door andere soorten planten. Er volgt een processie van plantengemeenschappen, waarbij de ene ideale omstandigheden creëert voor de volgende. Door de tijd heen ontstaat er geleidelijk meer samenhang in de grond, vocht wordt steeds beter vastgehouden, er ontstaan schaduwrijke plekken en de gemeenschappen worden complexer.
Na de kruipende pioniers komen de grassen en deze worden opgevolgd door planten en kruiden, die op de nu rijkere bodem floreren. Dan volgen struiken en bomen die zon minnen. Jaar na jaar ontwikkelt er nu bos - boven de grond, maar zeker ook daaronder. Het zonnige braakliggende land is schaduwrijk bos geworden. En dan in dit laatste stadium van de plantensuccesie verschijnt de beuk, de koningin van het bos.
Waar de wereld van de pioniers uitbundig en dynamisch is, is die van het beukenbos stil en ingetogen. De zon die eerst vrij spel had, wordt nu door een ingenieuze bladstand tegengehouden Er is maar weinig zonlicht dat de bodem tussen de beuken bereikt. Van een machtige koninklijke beuk zou je indrukwekkende schors verwachten, maar deze is juist delicaat en dun. Ze verdraagt geen felle zon en de bomen aan de randen van het beukenbos laten hun takken met dicht gebladerte bijna tot op de bodem groeien, om de kwetsbare bast te beschermen. De bodem van het beukenbos is nagenoeg leeg; maar weinig planten kunnen de schaduw van het koninklijke bos verdragen. Zelfs eigen nakomelingen hebben het er zwaar en moeten wachten om tot volle wasdom te komen tot een oude beuk het begeeft, sterft en het zonlicht voor enige tijd toelaat.
