Ieder jaar in de vakantietijd zakken veel van ons af naar het zuiden. En in andere jaargetijden, in tegengestelde richting, gaat er niets boven Groningen. Sinds wanneer zijn we eigenlijk gaan praten over het Hoge Noorden en het Diepe Zuiden? En wat is het verband met het Verre Oosten en het Wilde Westen?
Trouwens, hierboven zie je voor de eerste keer een plaatje, zo een waar de 8>1000-posts steevast mee beginnen, dat niet in het goede oude Dalfsen is gemaakt. Het is een hard gelag geweest, de Sallandse wereld van groene weiden en eiken achter te moeten laten. Een ontworteling in slow motion. Het goede nieuws is dat er na een paar weken in Portugal al het begin van nieuwe worteltjes te zien is.
Meer over die stek, van een moerbeiboom, in een volgende post.
Nu ik in dat diepe zuiden woon, wat is een passend vervolg voor het schrijven, een logisch nieuw onderwerp om, vanuit hier, vanuit Europa’s zuiden, te belichten? Het noorden soms?
Vamos lá! Op een van de kleine pleinen van Nazaré is een levensgroot mozaïek van een kompas in de bestrating verwerkt. Te zien aan de plaatsing van de beginletters van de vier windrichtingen vormt het noorden de bovenzijde van het kompas. Dat geheel in lijn met de consensus dat de toppositie nu eenmaal de plaats is die het noorden rechtmatig toekomt.
Hedendaagse landkaarten zijn in grote meerderheid op het noorden georiënteerd: de bovenrand van de kaart wijst in die richting. Hè, hoe zit dat? Oriënt, dat is toch juist de aanduiding van het oosten? ‘Oriëntatie op noord’ betekent dat de kaart tegelijkertijd èn op het noorden èn op het oosten is uitgelijnd. Dat kan natuurlijk niet. De eerste kaarten werden gemaakt, schouwend naar het oosten, naar waar de zon opkomt, naar Jeruzalem of naar waar eens het Hof van Eden moet hebben gelegen.
Ook toen later kaarten naar believen naar west, noord of zuid werden gericht, bleef de aanduiding ‘oriëntatie’ gehandhaafd.
De in etymologisch opzicht meest tegenstrijdige oriëntatie is die op het noorden, gezien de betekenis van ‘nakara’, waar ‘noord’ van afstamt, en dat in het Sanskriet ‘onderwereld’ betekent. Het verwante Griekse ‘nérteros’ duidt ‘dieper’ en ‘lager’ aan. Redenen te over om de noordpijl naar beneden te laten wijzen, zou je zeggen.
noord bw. ‘in de richting waar het kompas naartoe wijst’. Wrsch. verwant met: Umbrisch nertru ‘links’, Oskisch nertrak ‘id.’; Grieks nérteros ‘dieper, lager gelegen’; < pie. *nert-, *nrt- (IEW 765). Als de oorspr. betekenis ‘laaggelegen, onderaards’ is (vergelijk met andere uitgang Sanskrit naraka- ‘onderwereld, hel’), kan het begrip ‘noorden’ verklaard worden als het gebied waar de zon onder de aarde is (tegenover het zuiden waar zij haar hoogste punt bereikt). Wanneer men zich tot het oosten richt (bijv. in gebed), is het noorden aan de linkerzijde, hetgeen de Italische betekenis verklaart.
etymologiebank.nl
In de Ba Gua, in bepaald opzicht ook een aanduider van windrichtingen, is het noorden (ja hoor, weer die slimme Chinezen) aan de onderzijde geplaatst. Dat is de locatie van Water, een van de acht trigrammen. Schreef Lao Zi niet dat water altijd de laagste plek zoekt? Water werd ‘het onpeilbare’ genoemd, want licht kan niet in zijn diepte doordringen. De onderzijde van de Ba Gua kleurt zoals je ziet, hier dan ook donker-blauw of zwart.
Voorname associaties zijn er met schaduw, met de achterzijde, met een rug. Kijkend naar de zon, naar het zuiden, is het waterkoude noorden immers aan je rugzijde.
Béi, noord: links in modern schrift, rechts in jinwen of ‘bronsschrift’ dat in de tijd ivan de Zhou-dynastie in gebruik was. Twee mensen die met hun ruggen tegen elkaar zitten, de achterzijde, het noorden. Bijvoorbeeld als in 北京 Bei Jing, noordelijke (hoofd)stad.
Het beeld van hoofdstuk 29. Donker bestaat uit een verdubbeling van het Water-trigram. Deze schetsen het beeld van een afgrond, een kuil, een ravijn, een graf, een waterput, een kelder, een greppel, iets onpeilbaars, angst inboezemend en waar tegelijkertijd de ultieme verbinding en vrijheid te vinden zijn.
PIT: that very image makes us shudder. It reminds us of the grave. But the image of the pit is also overlaid with the necessary: the ditch we dig for irrigation, the well we dig to drink, the trench we dig for a strong foundation. The pit is everywhere in nature too. It is the canyon where the river froths white, the river we must venture to when the cliffs are dry and the wind is hot. It is the cave where we find shelter from the elements, even a place of silence for worship. So the pit is a double image. An image of the grave, of having to venture down dangerous paths for life-giving water, a place of entrapment. It is also the womb, the home of water, and thus a vital part of what we need. For the Oracle, water, as fundamental as it is, runs in a place of danger.
The Living I Ching - Deng Ming-Dao
Terug naar de foto van het mozaïek van de kompasroos op het Sousa Oliveira-plein in Nazaré. Het is verre van de enige in zijn soort. Neem het mozaïek van een kompas in São Jorge op de Azoren.
Of de kolossaal grote windroos in Belem, vlak bij Lissabon.
De vier cardinale richtingen van het kompas wijzen waar je heen zou kunnen gaan, weg van hier. De belofte van het verre onbekende lijkt alle aandacht op te eisen. De mens is nu eenmaal extreem nieuwsgierig naar wat er dáár is, daar achter de horizon, noordelijk, westelijk, oostelijk of zuidelijk. En dan wordt gemakkelijk de centrale plek, die tussen de vier hoofdrichtingen in ligt, vergeten. Wanneer je nergens naartoe gaat, ben je óók ergens. Vier plus een maakt vijf: vijf elementen, vijf fasen, vijf bewegingen, 五行. Vier richtingen brengen je naar ‘daar’. De vijfde ‘richting’ van het kompas is ‘hier’.
Een bijzonder en tevens afwijkend inzicht over niet-bewegen vind je terug op de Nei Jing Tu, ‘De Kaart van het Innerlijk Landschap’. Ongeveer in het midden ervan zie je een jongen, een ossenhoeder. Zijn hand houdt iets ongewoons beet: het sterrenbeeld van de Grote Beer. Dit bevindt zich direct naast de poolster, die in het verlengde van de aardas staat. Terwijl door de draaiing van de aarde alle sterren, planeten en de maan een cirkelvormige baan aan het firmament beschrijven, staat Polaris stil. De jongen en de Grote Beer verbeelden de as waarom ons leven draait, de naaf van het Grote Wiel.
Star trails show the motion of the stars over the sky during a period of minutes or hours. With a steady mount, long exposures and a few other tricks, you can take images of star trails, too. Often, the camera stays pointed at Polaris, the North Pole Star. In the Southern Hemisphere, photographs can point at the south celestial pole (not marked by a single star). Then, with an open shutter, the camera records an image as Earth turns on its axis and the stars move overhead.
earthsky.org
En als laatste, een wel heel bijzondere illustratie van sterrensporen van de hand van de Japanse wetenschapper en schilder Tsuneo Iwasaki. De sporen bestaan uit de filigraan gepenseelde tekst van de Hart Sutra. ‘Vorm is leegte, leegte is vorm.’
Iwasaki Tsuneo (1917-2002) was a Japanese scientist, teacher, and painter. He developed a practice that embeds calligraphy of the Buddhist Heart Sutra into visual compositions, often drawing on his scientific background.
Artist’s Statement
As I entered the path of faith (shinjin) and copying sutras, I gradually began to wonder if it was possible to make sutras more of a path. Eventually, I started copying sutras in miniature and copying Buddha images, but no matter how well written, if I only copied them in small size, they would be about me, and that would not make others experience the teachings of the sutras in a moving way.
While I was wondering if there was a better way to do this, I came up with the idea of drawing a scene that would fit the teaching and then integrating a copy of the sutra as inconspicuously as possible, so that the calligraphy and painting would become one. I realized that doing so would make the painting come alive and shine.
Anyone at any time can look at paintings in a relaxed manner and be moved by them. When viewed closely, sutras, Buddhas, and teachings will appear in the shadows, offering a fresh perspective. I believe that if I create works like this, people will be able to come into contact with the teachings of the Buddha without any resistance, without knowing it, in an easygoing way, and with peace of mind, so I have worked hard to research and produce tiny-character sutra copying and Buddha image copying.
My purpose for doing tiny character sutra copying paintings is for you to see the teachings of the Buddha, to see the Buddha, and I am deeply grateful to dwell in the heart of the sutra. Also, contemporary people who have lost themselves in busy-ness and whose hearts are dissolute, I pray they feel the same succor and compassion when they look at these paintings.
*
En kunnen we het vanaf nu hebben over het ‘Diepe Noorden’ en het ‘Hoge Zuiden’?
*