In de smalle straatjes van het oude gedeelte van het vissersdorp zie je ze staan. Grote aardewerkpotten met daarin robuuste jadeplanten. Naast de voordeur. Hoe oud ze zijn? En wie heeft ze indertijd gestekt? De huidige bewoner van het huis? Of iemand van de vorige generatie, of zelfs van de generatie daarvoor? De jadeplant op de foto zou zomaar een familie-erfstuk kunnen zijn.

Ze groeien langzaam en geleidelijk. In het wild in Zuidelijk Afrika kunnen ze tientallen, wellicht honderd jaar oud worden. Crassula ovata, jadeplant, geldboom, apenbroodboom, geluksplant. De dikke, ronde bladeren hebben een gelijkenis met stukjes groene jade. Crassula - ‘dik’ - ovata - ‘eivormig’. Lees hier The Auspicious Arrival of the Jade: Herald of Good Fortune over de jadeplanten van Isabella Stewart Gardner.

Hmm, het roodbruine, de zwaarte, het onbeweeglijke van de Berg; het weelderig groene, de zachte, ronde bladvorm, de welvaart van de Wind.

Hout over Berg. Zie je het voor je? Op de flank of de top van een berg staat een verweerde oude naaldboom. Of, bovenop een duin, een door de wind geteisterde zeeden. Voor beide zijn water en voeding schaars. Beschutting trouwens ook; de elementen hebben er vrij spel. Voor de boom zit er niets anders op dan heel langzaam te groeien. Geleidelijk.

Oude, kronkelige bomen vormden een geliefd onderwerp voor Chinese landschapschilders. Ma Yuan 馬遠, een vermaard schilder uit de Song-dynastie – hij leefde van 1160/1165 tot 1225 – heeft ze vaak afgebeeld in zijn landschappen. Als zinnebeeld van geleidelijke ontwikkeling en van een lang leven.

En nog een fascinerend werk van Ma Yuan, waarvan ik de titel niet kon achterhalen.

De eerbiedwaardige dennen op de Song-schilderijen komen we ook in een ander, handzaam formaat tegen. Met het nodige geduld en het leiden van de groeipatronen van de jonge den ontstaat een miniatuurboom, een bonsai 盆栽 (vertaald als ‘plant in pot‘ – hè, ik dacht ook dat ‘bonsai’ een diep filosofisch begrip was, ingebed in Shinto of Zen-boeddhisme, maar het betekent ‘plant in pot‘).

Nog even terug naar de Crassula. Ook het groeien van de jadeplant kan beteugeld worden om zich tot bonsai te ontwikkelen. Ook de jade-bonsai kan een aanzienlijke leeftijd bereiken.

Maar moeten we het bonsai-fenomeen eigenlijk wel onder het hexagram Geleidelijk scharen? Misschien past het, gezien al leiden en modeleren, beter onder dat van het volgende hoofdstuk 54. Ondergeschikt?

Geleidelijk en Ondergeschikt, twee schijnbaar zo verschillende karakteristieken, maar toch nauw aan elkaar verwant. Je hoeft het hexagram van de een er alleen maar voor om te draaien.

Over Ondergeschikt binnenkort meer.