datsja
cottage
volkstuin
buitenhuisje
sommarstuga
retraite
casinha de campo
boshuis
nyarilak
kesämökk
refugio
Een plek om je terug te trekken. Ze zijn er in soorten en maten.
Het was het voordeel van het grote nadeel. Ons geluk in de coronatijd. Toen die aanbrak en het in de stad niet meer goed toeven was, werd het groene boshuis ons permanent toevluchtsoord. Een kleine houten optrek in een bos aan de oever van de Overijsselse Vecht. Een off-grid huis, zoals dat tegenwoordig heet, dat we een aantal jaar daarvoor hadden kunnen kopen.
In het midden bouwden we een houtfornuis. Om op te koken, en brood en taart in te bakken. En om in de winter het huis, je rug en je handen mee warm te houden. Meteen naast het huisje bevond zich een honderd meter diepe bron. Op het dak een paar zonnepanelen. Die net genoeg stroom leverden voor de waterpomp, een oplader en voor in de avond een enkel lampje.
Een agenda met doorgestreepte afspraken, het totaal ontbreken van stadse afleiding en de eenvoud van het boshuis vormden een ideale mix Voor 'lege’ tijd. Voor ‘vacante’ tijd.
Echter, leegte nodigt uit tot opvullen. Extremen verdragen de afwezigheid van hun tegenpool slecht. Een diepe kuil loopt al snel vol water. Een ruim, nog leeg huis slibt ongemerkt, maar onverbiddelijk dicht met spullen. Het vacante hart van de vakantie volgepland met allerlei leuke activiteiten en entertainment.
De leegte en stilte van het buitenverblijf dienen derhalve beschermd te worden. Met name tegen de plaag van spullen. En tegen overmatig bezoek. Nodig er zonder schroom je beste vrienden uit en deel met hen de geneugten van de retraite. Maar bazuin niet al te enthousiast overal rond hoe fijn en ongerept en helend deze plek is. Voor je het weet, is het gedaan met de leegte. Het Terugtrekken en de sociale media-mentaliteit van sharing gaan niet goed samen.
Hemel over Berg, het beeld van Terugtrekken. Het lijnenspel van het hexagram linksboven doet denken aan een zwarte, massieve structuur met in zijn binnenste een open ruimte. Een grot in een berg.
Het beeld van het enkelvoudige Berg-trigram linksonder suggereert iets soortgelijks. Een ‘omgekeerde’ kom, een grot, een onderkomen, een toevluchtsoord.
Of is er nog een relevantere interpretatie van het hexagram? 'De Hemel boven' representeert de vrije ruimte, de nabijheid van een sterrenhemel, het ontbreken van de gebruikelijke dagelijkse sleur en de afwezigheid van de klok. 'De Berg onder' staat voor een plek ver van het rumoer van de stad, niet al te makkelijk te bereiken, resulterend in weinig aanloop. Je vind er alleen de hoogstnoodzakelijkste spullen. De Berg betekent eenvoud. Met vlag en wimpel, maar houdt het simpel!
Zes versies van het Chinese karakter shan, berg. Rechtsboven: 'orakelbottenschrift'. Midden boven: 'bronsschrift'. Rechtsboven: 'chu slip and silk script'. Linksonder: 'klein zegelschrift'. Midden onder: in latere periodes gereconstrueerde archaïsche versie van het berg-karakter. Rechtsonder: moderne versie van het karakter shan.
Rechtsonder zie je het huidige Chinese karakter voor een berg of bergen, shan 山. Dit is geëvolueerd uit een reeks van oudere versies, te beginnen met die uit het 'orakelbotttenschrift', jiǎ gǔ wén 甲骨文 (linksboven). Over de betekenis kan geen misverstand bestaan; het is een eenvoudig tekeningetje van drie bergen. Het karakter is hier nog een zuiver pictogram. Iets meer stilering heeft de versie uit het 'bronsschrift', jin wen 金文 (midden boven). Nog iets meer abstractie zie je terug in de schriftversie waarmee tijdens de Strijdende Staten-periode op bamboelatjes en op zijde werd geschreven (rechtsboven). De 'kleine zegelschrift'-versie uit de Han-dynastie (linksonder) en een in de Ming-dynastie gereconstrueerde archaïsche versie van shan (onder midden) geven een indruk van de rijke Chinese etymologie. Deze laatste twee versies doen sterk aan de afgebeelde grot-iconen denken.
De kluizenaars en hermieten van weleer hadden een voorliefde voor de bergen en voor de woestijn. En als dat mogelijk was, betrokken ze daar een grot. Die bood bescherming tegen de elementen, net genoeg om er niet van afgescheiden te zijn. Zo leefden ze dicht bij de kou, de wind, sneeuw en hitte, en in de nacht keken ze een spiegel met oneindige diepte, een pikdonkere sterrenhemel.
De 'kluis' van de kluizenaar wijst op de kleine, besloten ruimte waarin hij zich heeft teruggetrokken, en de beperking die hij zich heeft opgelegd. Beide refererend aan De Berg.
De heremiet ontleent zijn naam daarentegen aan de verlatenheid en eenzaamheid van het gebied waar hij zich ophoudt. Kwaliteiten geassocieerd met De Hemel.
In de provincie Gansu, in het noordwesten van China, bevindt zich een alleenstaande berg, Majishan, de ‘Korenschoofberg’ 麥積山石窟. Ruim anderhalfduizend jaar geleden begonnen boeddhistische monniken hier grotten in aan te leggen. De berg zou uitgroeien tot een belangrijk centrum voor stilte en reflectie.
Het grote aantal van een paar honderd monniken lijkt niet in overeenstemming te zijn geweest met hun monastieke opdracht zich terug te trekken uit de gemeenschap en in afzondering te leven. Maar zonder twijfel werd hun aanwezigheid indertijd volledig door de stilte en de woestheid van het gebied geabsorbeerd.
In de recente geschiedenis is er iets misgegaan. De eeuwenlange stilte werd verbroken. De magie van de retraite liet zich verjagen. Majishan kwam op bucktlists terecht.
De Korenschoofberg is onderdeel van een keten van boeddhistische grottencomplexen langs de oude Zijderoutes. Een van de bekendste daarvan zijn die van Mogao bij Dunhuang, eveneens in de provincie Gansu. Dunhuang was een oase in de schrikwekkende Taklamakanwoestijn (de 'Enter and Never Return Desert'), vlak bij een belangrijk kruispunt van Zijderoutes, Een locatie van grote militair-strategische en economische importantie. Soldaten, handelaren – uit de kerngebieden van China, maar ook uit verre en onbekende streken in het westen – karavaanmenners, ruiters uit het wilde noorden, gelukzoekers en monniken in vele soorten kwamen hier samen.
Boeddhistische monniken die de lange voetreis vanuit de Indiase gebieden tot hier hadden volbracht, vonden water en voedsel, en tijdelijke beschutting in een van de grotten. Of ze bleven er voor langere tijd en in de loop van de eeuwen werden de wanden van de grotten bedekt met door hen vervaardigde fresco's. Met daarop afgebeeld het leven van de Boeddha, en taferelen van het leven uit de Chinese, Indiase en Hellenistische werelden. In de Magao-grotten van Dunhuang zag men naasr elkaar afbeeldingn van olifanten, boeddha's met rechte Griekse neuzen, vliegende engelen en figuren gekleed volgens de laatste Chinese mode. De oase van Dunhuang, omringd en beschermd door de gortdroge woestijn, werd een stapelplaats van kennis; teksten en sutra's werden er verzameld, vertaald en bewaard. Ondanks de passerende soldaten, karavanen en reizigers moet de stilte er oorverdovend zijn geweest. Een retraiteoord voor de mensheid.
Fresco's in de Magao-grotten en de Crescent Lake, Yueyaquan 月牙泉, oase nabij Dunhuang.
Anno 2026 komt de hele bekende wereld nog steeds samen in Dunhuang. Moderne pelgrims beleven er een mini-karavaan op de rug van een kameel, zitten op de zandduinen rond de oase naar een volgende zonsondergang te kijken, delen selfies met TikTok-medestanders en zetten vinkjes op hun bucketlists.
Daar waar de wildernis rond Maijishan en de woestijn rond Dunhuang nieuwsgierige pottenkijkers op afstand moesten houden, daar leek de zee een andere mogelijkheid voor protectie rondom een toevluchtsoord te kunnen bieden. Een retraite op een eiland. Zoals de eilandberg van Michael, de drakendoder.
... Op 16 oktober 709 werd het kerkje ingewijd en de bisschop vestigde er een kapittel met twaalf kanunniken ...
Wikipedia
Wellicht was het een goed idee geweest retraite-oorden zoals Le Mont Saint-Michel niet al te spectaculair te bouwen, zonder enige architectonische schoonheid. En af te zien van de aanleg van een dijk tussen het eiland en het vasteland. Na Majishan en Dunhuang is het niet meer mogelijk je op Le Mont Saint-Michel terug te trekken.
Even terug naar het begin van ons verhaal ... Hemel over Berg.
Berg binnen, hemel buiten? Hemel binnen, berg buiten?
Simeon trok zich terug in de woestijn. Keek hij over zijn schouder, zoals veel later Forrest Gump ook zou doen: 'Volgers, steeds weer die verdomde volgers, hoe kom je ooit van ze af?' Zijn antwoord lag in het stapsgewijs ophogen van zijn meditatieplatformpje. Om uiteindelijk als pilaarzitter uit het zicht van zijn aanbidders te geraken. Een heel aparte variatie op het Berg onder Hemel-thema. Eten en drinken werden op gezette tijden vanaf de begane grond naar zijn elevatie opgetakeld. Wat nogal wat organisatie moet hebben gevergd, daar in het midden van de woestijn.
Hij volhardde in zijn ascetische levenswijze en trok zich terug in een hut. Hij bracht hier, volgens de legende, de hele vastentijd door zonder eten of drinken. Na 3 jaar in de hut ging hij in een grot in de woestijn wonen. Hij bracht zijn tijd door in gebed.
Intussen werd hij door zijn levenswijze beroemd. Vele bewonderaars gingen hem opzoeken om zijn raad en steun te vragen. Hierdoor kon hij zich steeds minder toeleggen op zijn meditatie. Daarom installeerde hij zich op een pilaar met een klein platform. Maar zijn populariteit nam alleen maar toe. Om aan het gedrang van de groeiende stroom pelgrims te ontkomen, werd de pilaar meerdere malen vervangen door een hoger exemplaar, om uiteindelijk 12 à 18 meter hoog te worden.
Simeons roem verspreidde zich door het Byzantijnse Keizerrijk en zelfs keizers kwamen hem om raad vragen. Bij de pilaar werd een kerk opgetrokken. Na 36 jaar op zijn pilaar overleed Simeon. Zijn levenswijze had anderen geïnspireerd en tot in de 10e eeuw bleef het stylietendom een tamelijk wijdverbreid verschijnsel in Byzantium.
Na zijn dood werd op de plek waar hij leefde een grote bedevaartskerk gebouwd, Qalat Semaan. Dit zou gebeurd zijn in opdracht van keizer Zeno van Byzantium.
Wikipedia
Waar deze plekken te vinden zijn? Ssssst. Zegt het niet voort!
Ten slotte nog het opmerkelijke verhaal 'Twaalf Jaar in een Grot'. Gepubliceerd op de Relaxmore-website van Ronald de Caluwé.
Ronald de Caluwé
