voor Janna
Zhuang Zi - vertaald door Kristofer Schipper
Zo opent de Zhuang Zi, het oudst overgeleverde taoïstische geschrift, dat genoemd is naar zijn schrijver. Verwacht voor het eerste hoofdstuk, dat de oorsprong van leven beschrijft, geen gewijde of klassieke titel als 'genesis’ of ‘ouverture’. Het luidt ‘zwerven, vrij en blij’.
Een schepper komt er niet in ter sprake. Wel omstandigheden en locatie: ‘duisternis’ en ‘het noorden’. Zie je het voor je? Arctische winter, het ijskoude water van de poolzee, turbulentie, zuurstof, een overvloed aan vis, heel veel vis.
Hou dat beeld vast. Verwissel alleen de overweldigende hoeveelheid vissen voor slechts één monstrueus groot exemplaar. Te weten, vis Kun 鯤. Hoe groot die ene vis is? ‘Ik weet niet hoeveel duizend mijl'. En hoe stel je deze gigant verder voor? Zoals de vroege Europese cartografen zeemonsters afbeelden op zeekaarten?
Of liever wat herkenbaarder, wat gestileerder? Zoals zijn silhouet, verwerkt in de bestrating van Nazaré?
Ben je niet onder de indruk van zijn omvang en lengte? Lijkt hij je maar klein? Je ziet pas hoe de dingen zijn wanneer ze in het juiste perspectief worden gezet. Hieronder Kun in vergelijking met de Eiffeltoren.
Trouwens, wat essentieel is om te weten: in het Chinees betekent Kun vreemd genoeg ook ‘vissenei'. Dus, het allergrootste is tevens het allerkleinste!
Als je Kun in die laatste hoedanigheid vergelijkt met de grootte van je hand, dan krijg je een totaal ander beeld van zijn omvang.
Bestaat er in onze taal eigenlijk een woord dat tegelijk onmeetbaar groot en piepklein aanduidt? Een contraniem voor de grootte van dingen? Als ik Battus' Opperlans erop nasla, vind ik een opsomming van 'basalt'-woorden. Dat betreft woorden die twee tegengestelden in zich herbergen. Zowel een 'bas' als een 'alt'. Ik lees: 'aankomstvertrek', 'klapzoen', 'duffel', 'werklui', 'meermin', 'staakactie', 'bijzonder', ... ja, daar heb ik hem: 'reuzeklein'! Kun als 'De Vis Reuzeklein'. Die naam past heel goed in het defilé van persoonsnamen in Kristofer Schippers' vertaling van de Zhuang Zi: Duisterman Afwezig, Wijde Weetniet, Meneer de Malle, Shushan Zondertenen, en nu dus Vis Reusachtigklein.
Zet je de twee extremen direct naast elkaar, dan vraag je je direct af: is Kun het Vissenei nu zo klein of is mijn hand eigenlijk zo groot?
Dat doet denken aan een enkel minuscuul sequoiazaadje. Wetend welke gigant het voortbracht. En wat voor kolos er na ontkiemen uit zal groeien.
Terug naar de Zhuang Zi voor de volgende twee zinnen.
Kun wordt Peng. De reusachtige vis transformeert in een al net zo kolossale vogel.
Als een vis in het water. Zelfs de enorme Kun kan zich erdoor laten dragen en zich zo moeiteloos voortbewegen.
Zodra een vis het water verlaat, heeft de zwaartekracht vrij spel. Een landdier vindt hier geen oplossing voor en gaat een strijd aan die uiteindelijk niet te winnen is.
Maar wordt er niet gezegd: zo vrij als een vogel? Net als die vis kan een vogel drijven en zich laten dragen, gebruikmakend van een lichtheid die hem eigen is. En gebruikmakend van vleugels. Die van Peng moeten wel enorm zijn.
De transformatie van vis naar vogel is een overgang van een staat van moeiteloosheid en vanzelfsprekendheid, van een geest zonder de beperking van een lichaam, naar een leven vol weerstand, een leven in een stoffelijk lichaam.
Stel je voor: een vliegtuig zo zwaar en lomp dat er een startbaan van drieduizend mijl nodig is om los te komen van de aarde! Een zwaan slaat met zijn vleugels, rent een dertigtal meters op het water, en is op die manier de zwaartekracht te slim af. Zie je Peng hetzelfde doen? Drieduizend mijl lang?
Het blauw van de lucht, het geel van een bloem, een ronde of een hoekige vorm, dichtbij of veraf. Alles wat wij denken objectief waar te nemen, is uiterst relatief. Blauw in de perceptie van een ander is wellicht rood. Voor de vogel die wij als een stipje zien verdwijnen, zijn juist wij het die uit het zicht geraken.
Als die vogel naar beneden kijkt, dan ziet hij ons vast ook zo! Betekent dat niet dat deze hele beschrijving van Kun en Peng ook over ons gaat? Over ons bewustzijn? Over onze mogelijkheden. Over ons perspectief.
Vanuit de positie van Peng kijkt een astronaut terug naar zijn leven. Voor vertrek lag de belofte om verder de ruimte in te kunnen schouwen. Maar eenmaal in het ruimtestation aangekomen, kan hij het niet laten om op ieder vrij moment zijn blik te richten naar de aarde, juist naar de aarde. Kijk The Overview Effect.
Vanuit de middenpositie van het ruimtestation spiegelen ‘veraf’ en ‘dichtbij‘ zich in elkaar.
Een sterrenstelsel, onnoemelijk ver weg, met een onooglijk slakkenhuisje, in de achtertuin.
Een spiraal verenigt het uiterst kleine – de spiraal begint immers met het zetten van een simpele punt en daarna met het zetten van een komma – met het oneindig grote. De staat van zijn van een vissenei met die van de monstervis Kun.
Een beginpunt, een komma, een spiraal ...
Een spiraal als queeste ...
Een spiraal als spel …
Een spiraal in het weerbericht …
Een spiraal, twee komma’s …
Kun en Peng …
HET BEELD: Water boven Donder. Diep in de duistere wateren van het noorden staat wat te gebeuren. Een abrupte transformatie van vis in vogel. Vocht en elektriciteit, een ideaal startpunt. Een zware onweersbui. Begin.
'Acht is meer dan Duizend' is gebouwd met Ghost, een opensource schrijfplatform. Bijdragen komen geheel ten goede van de schrijver. Een gedeelte van de artikelen is vrij toegankelijk. Een ander gedeelte is alleen te lezen voor betalende abonnees. Door je betaald te abonneren – dat laatste kan voor een maand of voor een jaar – maak je de voortgang van het Acht is meer dan Duizend-project mogelijk! Voor diegenen die graag alle posts willen lezen, maar zich dat financieel nu niet kunnen veroorloven, volstaat een kort bericht om daar toegang toe te krijgen.
